Gdy pada nazwisko Miklaszewskiego, chodzi przede wszystkim o Gwidona Miklaszewskiego, jednego z najważniejszych polskich rysowników humorystycznych XX wieku. Największą popularność przyniosła mu „Nasza Syrenka”, ale jego dorobek obejmował także prasę, ilustracje książkowe, karykaturę, reklamę i film animowany. Przyglądam się jego biografii, stylowi oraz temu, dlaczego jego krótkie scenki komiksowe nadal mają lekkość, której często brakuje współczesnym żartom obrazkowym.
Gwidon Miklaszewski stworzył jedną z najbardziej rozpoznawalnych bohaterek polskiego rysunku
- Gwidon Miklaszewski urodził się w 1912 roku w Berlinie, a zmarł w 1999 roku w Warszawie.
- Jego najbardziej znanym cyklem była „Nasza Syrenka” publikowana w „Expressie Wieczornym”.
- Szacunki dotyczące dorobku artysty mówią o dziesiątkach tysięcy rysunków.
- Tworzył humor oparty na codziennych sytuacjach, obserwacji ludzi i krótkiej, celnej puencie.
- Nie był wyłącznie autorem komiksów. Zajmował się również karykaturą, ilustracją książkową i animacją.
Kim był Gwidon Miklaszewski
Gwidon Miklaszewski przyszedł na świat 24 sierpnia 1912 roku. Studiował ekonomię i prawo na Uniwersytecie Poznańskim, ale jego zawodowa droga szybko skręciła w stronę rysunku. W 1932 roku zadebiutował jako karykaturzysta w piśmie „Ilustracja Polska”, jeszcze podczas studiów.
To ciekawe połączenie praktycznego wykształcenia i talentu plastycznego dobrze tłumaczy jego styl. Miklaszewski nie budował skomplikowanych, akademickich kompozycji. Interesowała go sytuacja, gest i puenta. Rysunek miał działać natychmiast, podobnie jak dobry dowcip opowiedziany przy stole.
W czasie wojny ukrywał się między innymi w Krakowie i Nowym Targu. Po 1945 roku współpracował z prasą, a przez pewien czas był związany także z „Przekrojem”. Później jego prace trafiały do wielu polskich tytułów, między innymi do „Szpilek”, „Świata”, „Polski” i „Dziennika Zachodniego”.
Właśnie dlatego określenie „Miklaszewski, rysownik humorysta” jest tak trafne. Nie chodziło wyłącznie o techniczne sprawne rysowanie. Jego siłą była umiejętność przekładania zwyczajnych problemów na prosty obraz, który rozumiał czytelnik niezależnie od wieku.
Nasza Syrenka stała się jego znakiem rozpoznawczym
Najbardziej znaną bohaterką Miklaszewskiego była Nasza Syrenka, publikowana przez dziesięciolecia w „Expressie Wieczornym”. Nie była monumentalnym symbolem stolicy z pocztówki. Przypominała raczej kobietę z sąsiedztwa, która mierzy się z zakupami, rodziną, modą, obyczajami i drobnymi absurdami codzienności.
To przesunięcie akcentu miało ogromne znaczenie. Syrenka nie pozostawała odległym herbem Warszawy, lecz stawała się żywą uczestniczką codziennego życia. Dzięki temu czytelnik mógł rozpoznać w niej własne przyzwyczajenia, domowe spory albo irytacje związane z rzeczywistością.
Cykl liczył około 8 tysięcy rysunków, choć dokładne dane zależą od przyjętego sposobu liczenia publikacji. Miklaszewski stworzył zatem coś na kształt prasowego serialu komiksowego. Każda scenka była zamkniętą opowieścią, ale razem tworzyły portret epoki i obyczajów.
W mojej ocenie właśnie ta seryjność odróżnia Syrenkę od pojedynczej karykatury. Czytelnik nie wracał tylko po kolejny żart. Wracał do znanej bohaterki, której charakter rozwijał się przez lata, nawet jeśli każda ilustracja działała samodzielnie.
Na czym polegał humor Miklaszewskiego
Humor tego artysty był przeważnie ciepły, dyskretny i obyczajowy. Miklaszewski chętnie pokazywał gospodynie domowe, urzędników, dzieci, małżeństwa i zwykłych przechodniów. Rzadziej potrzebował wielkich postaci publicznych, bo wiedział, że komizm często kryje się w sytuacjach, które znamy z własnego mieszkania.
Prosta kreska, mocna puenta
Jego rysunki nie próbowały olśniewać dekoracyjnością. Sylwetki były czytelne, gesty wyraziste, a kompozycja podporządkowana dowcipowi. Ta pozorna prostota wymagała dobrego wyczucia, ponieważ każdy zbędny szczegół mógł osłabić żart.
Widać tu ważną lekcję dla całej sztuki komiksowej. Czytelnik nie musi dostać rozbudowanego świata przedstawionego, jeśli autor szybko pokazuje konflikt i prowadzi go do logicznej, ale nieoczywistej puenty. Miklaszewski rozumiał tę zasadę wyjątkowo dobrze.
Przeczytaj również: Donżon komiks - od którego tomu zacząć i jak czytać serię?
Śmiech bez okrucieństwa
W jego pracach rzadko pojawia się agresywna satyra wymierzona w konkretną osobę. Zamiast tego artysta obserwował ludzkie słabości z pobłażaniem. Można się było śmiać z czyjejś próżności, lenistwa albo przesadnej pewności siebie, ale bohater zwykle nie był całkowicie pozbawiony sympatii.
To sprawia, że wiele tych rysunków dobrze znosi upływ czasu. Zmieniają się realia, stroje i przedmioty, lecz zachowania ludzi pozostają zaskakująco podobne. Drobne małżeńskie spory, dziecięca przekora czy urzędowa bezradność nadal są zrozumiałe bez dodatkowego komentarza.
Nie tylko komiksy i Nasza Syrenka
Popularność prasowych scenek mogła przesłonić fakt, że Miklaszewski był twórcą wszechstronnym. Wykonywał ilustracje do książek dla dzieci i dorosłych, projektował grafiki, tworzył reklamy i uczestniczył w pracach nad filmami animowanymi.
Publikował również ogromną liczbę rysunków w „Dzienniku Zachodnim”. W tym przypadku szacunki mówią o ponad 20 tysiącach prac. Inne opracowania podają, że cały jego dorobek mógł przekroczyć 40 tysięcy rysunków. Rozbieżność nie podważa skali osiągnięcia, lecz pokazuje, jak trudno policzyć twórczość artysty pracującego przez dekady dla wielu redakcji.
Warto też odróżnić jego twórczość od klasycznego komiksu albumowego. Miklaszewski najczęściej tworzył krótkie formy prasowe, w których narracja mieściła się w jednym rysunku lub kilku następujących po sobie kadrach. Ich siłą była natychmiastowa komunikatywność, a nie rozbudowana fabuła.
Pod tym względem bliżej mu do mistrza prasowego żartu niż do autora wielotomowej serii przygodowej. To nie umniejsza jego znaczenia. Przeciwnie, wymagało stałej pomysłowości i umiejętności reagowania na codzienność bez powtarzania tych samych dowcipów.
Dlaczego jego rysunki nadal są warte poznania
Do twórczości Miklaszewskiego najlepiej wracać nie tylko z powodów sentymentalnych. Jego prace są interesującym zapisem polskich obyczajów drugiej połowy XX wieku. Pokazują, jak zmieniały się role rodzinne, język codzienny, moda i stosunek do pracy, a przy tym nie zamieniają się w suchy dokument.
Czytając te rysunki dzisiaj, trzeba oczywiście pamiętać o ich historycznym tle. Niektóre żarty opierają się na realiach, które młodszemu odbiorcy mogą być obce, a część odniesień wymaga krótkiego wyjaśnienia. Mimo to mechanizm dowcipu często pozostaje jasny, bo punktem wyjścia jest ludzka reakcja, a nie sama epoka.
Najlepiej oglądać je seriami, a nie pojedynczo. Kilkanaście rysunków z jednego cyklu pozwala zauważyć powracające typy bohaterów, rytm puent i sposób, w jaki autor budował rozpoznawalność postaci. Dopiero wtedy widać, że za lekkim żartem kryje się konsekwentnie prowadzony język wizualny.
Sam najbardziej cenię w tych pracach oszczędność. Miklaszewski nie dopowiada wszystkiego, nie zasypuje odbiorcy tekstem i nie próbuje na siłę podkreślać, gdzie znajduje się dowcip. Zostawia miejsce na krótkie rozpoznanie, a właśnie ono często wywołuje najlepszy uśmiech.
Gwidon Miklaszewski jako przewodnik po codziennym humorze
Jeżeli nazwisko Miklaszewskiego pojawia się w krzyżówce lub krótkim opisie, odpowiedź brzmi Gwidon. Za tym hasłem kryje się jednak znacznie więcej niż sześć liter. To autor dziesiątek tysięcy prac, twórca Naszej Syrenki i jeden z tych rysowników, którzy potrafili zamienić zwykły dzień w małą, celną opowieść.
Jego dorobek warto traktować jako część historii polskiego komiksu prasowego i rysunku satyrycznego. Nie wszystkie żarty zestarzały się jednakowo, lecz najlepsze nadal działają, bo Miklaszewski śmiał się przede wszystkim z naszych nawyków, ambicji i codziennych nieporozumień. A te, mimo zmieniających się czasów, wciąż pozostają bardzo znajome.
